Uptime Nedir? Sunucu Erişilebilirliği Rehberi

Web siteniz çöktüğünde her dakika para kaybedersiniz. Meta'nın 2024'teki sadece 2 saatlik kesintisi yaklaşık 100 milyon dolar gelir kaybına neden oldu. İşte bu yüzden uptime kavramı, dijital dünyada hayati önem taşıyor.

Uptime Nedir?

Uptime, bir sistemin, sunucunun veya web sitesinin kesintisiz çalışma süresini ifade eder. Türkçe'de "çalışma süresi" veya "erişilebilirlik süresi" olarak çevrilebilir.

Basitçe tanımlamak gerekirse:

• Uptime = Sistemin çalıştığı süre
• Downtime = Sistemin çalışmadığı/erişilemez olduğu süre

Uptime genellikle yüzde olarak ifade edilir. Örneğin, %99.9 uptime demek, sistemin belirli bir dönemde %99.9 oranında erişilebilir olduğu anlamına gelir.

Uptime (%) = (Toplam Süre - Kesinti Süresi) / Toplam Süre × 100

Uptime Neden Önemli?

1. Gelir Kaybı

E-ticaret siteleri için her dakika kesinti, doğrudan satış kaybı demektir. Büyük ölçekli siteler için bu kayıp dakikada binlerce dolara ulaşabilir.

2. SEO ve Arama Motoru Sıralaması

Google, sürekli erişilemeyen siteleri cezalandırır. Sık yaşanan kesintiler, arama motoru sıralamalarınızı olumsuz etkiler.

3. Müşteri Güveni

Kullanıcılar erişemedikleri sitelere güven duymaz. Bir kere yaşanan kötü deneyim, müşteriyi rakibe yönlendirebilir.

4. Marka İtibarı

Sosyal medyada "site çöktü" paylaşımları viral olabilir. Bu tür olumsuz görünürlük, marka değerini zedeler.

SLA ve Uptime Yüzdeleri

SLA (Service Level Agreement), servis sağlayıcıların taahhüt ettiği minimum uptime oranıdır. İşte yaygın SLA yüzdeleri ve anlamları:

💡 Not: %99.9 ile %99.99 arasındaki fark küçük görünse de, yıllık kesinti süresi 8.76 saatten 52 dakikaya düşer. Kritik sistemler için bu fark hayati önem taşır.

SLA İhlali ve Cezalar

Çoğu bulut sağlayıcı, SLA ihlallerinde kredi iadesi yapar:

Uptime Monitoring Nedir?

Uptime monitoring, web sitelerinin ve servislerin sürekli izlenerek erişilebilirliklerinin kontrol edilmesidir. Monitoring araçları, belirli aralıklarla sunucularınıza istek gönderir ve yanıt alıp almadığını kontrol eder.

Nasıl Çalışır?

1. Probe Gönderimi: Monitoring aracı, belirlenen aralıklarla (örn. 5 dakika) sunucunuza istek gönderir
2. Yanıt Kontrolü: Sunucunun yanıt verip vermediği ve yanıt süresini kontrol eder
3. Durum Kaydı: Başarılı/başarısız durumları kaydeder
4. Uyarı Gönderimi: Hata durumunda e-posta, SMS veya Slack bildirimi gönderir

Uptime Monitoring Türleri

Sistem Uptime Nasıl Kontrol Edilir?

Linux'ta Uptime Kontrolü

Linux sistemlerde uptime komutu ile sistem çalışma süresini görebilirsin:

# Temel uptime bilgisi
uptime

# Çıktı örneği:
# 14:23:55 up 146 days, 3:45, 2 users, load average: 0.28, 0.45, 0.38

Çıktıdaki bilgiler:

• 14:23:55 - Şu anki saat
• up 146 days, 3:45 - Sistem 146 gün 3 saat 45 dakikadır çalışıyor
• 2 users - Bağlı kullanıcı sayısı
• load average - Son 1, 5, 15 dakikalık sistem yükü

Diğer faydalı komutlar:

# Sadece uptime süresi (pretty format)
uptime -p
# Çıktı: up 146 days, 3 hours, 45 minutes

# Sistem başlangıç zamanı
uptime -s
# Çıktı: 2025-09-02 10:38:22

# /proc üzerinden detaylı bilgi (saniye cinsinden)
cat /proc/uptime
# Çıktı: 12657890.45 25315780.90
# İlk değer: toplam uptime (saniye)
# İkinci değer: idle time (saniye)

Windows'ta Uptime Kontrolü

Windows sistemlerde birkaç farklı yöntemle uptime kontrol edebilirsin:

1. Görev Yöneticisi (Task Manager)

Ctrl + Shift + Esc → Performans → CPU → "Çalışma süresi" (Up time)

2. Command Prompt

:: Sistem boot zamanını göster
systeminfo | find "System Boot Time"

:: WMIC ile boot zamanı
wmic os get lastbootuptime

3. PowerShell

# Son boot zamanı
Get-CimInstance Win32_OperatingSystem | Select-Object LastBootUpTime

# Uptime hesaplama
$boot = (Get-CimInstance Win32_OperatingSystem).LastBootUpTime
$uptime = (Get-Date) - $boot
Write-Host "Uptime: $($uptime.Days) gün, $($uptime.Hours) saat, $($uptime.Minutes) dakika"

4. Net Statistics

net stats srv

Bu komut, "İstatistikler başlangıç tarihi" satırında son boot zamanını gösterir.

Uptime İzleme Araçları

Piyasada birçok uptime monitoring aracı bulunuyor. İşte popüler seçenekler:

Ücretsiz Araçlar

Ücretli/Premium Araçlar

Türkiye Odaklı Çözüm: UptimeTR

Türkiye'den erişim hızı ve yerel destek önemliyse, UptimeTR ideal bir seçenek. Öne çıkan özellikleri:

• Esnek kontrol aralıkları: 5, 10, 15 veya 30 dakika
• Anlık bildirimler: E-posta ile hata uyarıları
• Cloudflare Workers altyapısı: Global edge çalıştırma, minimum gecikme
• Detaylı analitik: Yanıt süreleri, uptime geçmişi
• Ücretsiz deneme: Kayıt olmadan 7 gün test

# UptimeTR kullanım örneği
URL: https://example.com
Kontrol Aralığı: 5 dakika
Bildirim: E-posta

# Sonuç
✓ Durum: 200 OK
✓ Yanıt Süresi: 145ms
✓ Son Kontrol: Az önce
✓ Uptime: %99.9

UptimeTR ile hemen izlemeye başla →

Uptime Nasıl Artırılır?

1. Yedeklilik (Redundancy)

Tek bir sunucuya bağımlı kalma. Load balancer arkasında birden fazla sunucu kullan.

                    ┌─────────────┐
                    │   Load      │
    Kullanıcı  ───▶ │  Balancer   │
                    └──────┬──────┘
                           │
              ┌────────────┼────────────┐
              ▼            ▼            ▼
         ┌────────┐   ┌────────┐   ┌────────┐
         │ Web 1  │   │ Web 2  │   │ Web 3  │
         └────────┘   └────────┘   └────────┘

2. CDN Kullanımı

Cloudflare, Vercel Edge veya AWS CloudFront gibi CDN'ler, içeriği global olarak dağıtarak hem hızı artırır hem de origin sunucu yükünü azaltır.

3. Veritabanı Replikasyonu

Master-slave veya multi-master replikasyon ile veritabanı kesintilerine karşı koruma sağla.

4. Otomatik Failover

Bir sunucu çöktüğünde trafiğin otomatik olarak yedek sunucuya yönlendirilmesi:

// Basit health check örneği
async function healthCheck(servers: string[]): Promise<string> {
  for (const server of servers) {
    try {
      const response = await fetch(`${server}/health`, { 
        timeout: 5000 
      });
      if (response.ok) {
        return server; // Sağlıklı sunucu bulundu
      }
    } catch {
      console.log(`${server} erişilemez, sonraki deneniyor...`);
    }
  }
  throw new Error('Tüm sunucular erişilemez!');
}

5. Proaktif İzleme

Sorun oluşmadan önce tespit etmek için:

• Yanıt süresi izleme: Normalin üzerinde gecikme = yaklaşan sorun
• Kaynak kullanımı: CPU, RAM, disk doluluk oranları
• SSL sertifika takibi: Son kullanma tarihi yaklaşan sertifikalar
• Zamanlanmış görev izleme: Cron job'ların çalışıp çalışmadığı

Gerçek Dünya Kesinti Örnekleri

Büyük şirketlerin yaşadığı kesintiler, uptime'ın önemini somutlaştırıyor:

Bu kesintiler gösteriyor ki, en büyük teknoloji şirketleri bile %100 uptime garantisi veremez. Bu yüzden:

• Multi-cloud stratejisi önemli
• Yedekleme planları şart
• Proaktif izleme kritik

Uptime Robot ve Alternatifleri

Uptime Robot, dünyada en popüler ücretsiz uptime monitoring aracıdır. Temel özellikleri:

Uptime Robot Özellikleri

• 50 ücretsiz monitör (HTTP, ping, port, keyword)
• 5 dakika kontrol aralığı (ücretsiz planda)
• E-posta bildirimleri
• Public status sayfası
• 2 aylık log tutma

# Uptime Robot Monitör Örneği
Tür: HTTP(s)
URL: https://example.com
Aralık: 5 dakika
Uyarı: E-posta + Slack
Keyword: "Hoş geldiniz"  # Sayfa içeriği kontrolü

Uptime Robot Dezavantajları

• Ücretsiz planda 5 dakika minimum aralık (kritik sistemler için yavaş)
• Tek lokasyon kontrolü
• Sınırlı API erişimi
• Advanced analitik yok

Neden UptimeTR Tercih Edilebilir?

UptimeTR, özellikle Türkiye pazarı için optimize edilmiş alternatif:

Sıkça Sorulan Sorular

CPU Uptime Ne Demek?

CPU uptime, işlemcinin veya bilgisayarın son yeniden başlatmadan bu yana geçen süreyi ifade eder. Bu, web sitesi uptime'ından farklıdır:

• CPU/Sistem Uptime: Fiziksel makinenin çalışma süresi
• Servis Uptime: Belirli bir uygulamanın (web sunucusu, veritabanı) çalışma süresi
• Website Uptime: Dış dünyadan web sitesine erişilebilirlik

Bir sunucu "up" olabilir ama web servisi çökmüş olabilir. Bu yüzden sadece sistem uptime değil, servis seviyesinde monitoring de gerekli.

%100 Uptime Mümkün mü?

Teorik olarak hayır. Her sistem:

• Bakım penceresi gerektirir
• Yazılım güncellemesi almalıdır
• Donanım arızası yaşayabilir
• Dış bağımlılıklar (DNS, CDN) çökebilir

Pratikte %99.99+ uptime, çoğu uygulama için "mükemmel" kabul edilir.

Uptime Monitoring Ücretsiz Yapılabilir mi?

Evet! UptimeTR gibi araçlarla ücretsiz başlayabilirsin. Kayıt olmadan 7 gün test edebilir, ardından ücretsiz plan ile devam edebilirsin.

Hangi Aralıkta Kontrol Etmeliyim?

Uptime vs Availability

Bu iki terim sıkça karıştırılır:

Bir sistem "up" olabilir ama yavaş yanıt veriyorsa veya hata döndürüyorsa "available" sayılmayabilir. Bu yüzden modern monitoring araçları sadece uptime değil, yanıt süresi ve hata oranı da izler.

Sonuç

Uptime, dijital varlığının temel taşı. İster küçük bir blog, ister büyük bir e-ticaret platformu işlet, kesintisiz erişilebilirlik:

• Gelir koruması sağlar
• SEO sıralamalarını korur
• Müşteri güvenini artırır
• Marka itibarını güçlendirir

Uptime izlemeye başlamak için karmaşık kurulumlar gerekmiyor. UptimeTR gibi araçlarla dakikalar içinde ilk monitörünü oluşturabilir, web siteni 7/24 izlemeye alabilirsin.

Web sitenizin uptime'ını profesyonelce yönetmek mi istiyorsunuz? Bizimle iletişime geçin ve altyapı danışmanlığı alın.